Cystersi i szlak cysterski w Polsce Prekursorzy Zjednoczonej Europy,

jak nazywamy dziś Cystersów, zostali założeni przez Roberta z Molesmes w 1098 roku we francuskiej Burgundii. Sacre Ordo Cisterciencis; skrót -OCist. wywodzi się bezpośrednio z zakonu benedyktynów i zrodził się z potrzeby odnowy życia zakonnego w Kościele. Duchowość zakonu oparta jest na pierwotnej Regule św. Benedykta z Nursji." 
Hl. Bernhard

Swój największy rozwój Zakon zawdzięcza św. Bernardowi, późniejszemu opatowi Clairvaux (1112-1153). Uważa się go za głównego duchowego twórcę zakonu cysterskiego. W XII i XIII wieku Zakon Cystersów należał do pierwszorzędnych czynników zmieniających i dynamizujących dzieje Europy chrześcijańskiej. Dzięki nowatorskim rozwiązaniom organizacyjnym, jakimi była m.in. scentralizowana władza i coroczne spotkania opatów na kapitule generalnej w Cîteaux, po 1120 roku powstało wiele opactw na terenie całej Europy. W 1123- Niemcy, 1129- Wyspy Brytyjskie, 1131- Szwajcaria, 1132 Belgia i Hiszpania, 1135 Austria, 1142- Irlandia. Ich wszechstronna działalność poza sferą duchową dotyczyła również gospodarki i życia artystycznego. Tam gdzie pojawiali się Cystersi następował rozwój nauki, kultury, medycyny, rzemiosła i rolnictwa. Pierwsze klasztory na ziemiach polskich powstają ok. 1153 roku w okresie najbardziej dynamicznego rozwoju Zakonu Cysterskiego w Europie. Fundatorami opactw byli książęta, możni i duchowni. Od połowy XII do końca XIII wieku w obrębie dzisiejszych granic Polski zostało ufundowanych 26 klasztorów męskich. W skutek licznych kasat klasztory te zachowały się do naszych czasów w różnym stanie. Obecnie na ziemiach polskich funkcjonują 4 opactwa : Jędrzejów, Wąchock, Mogiła i Szczyrzyc (dwa ostatnie istnieją nieprzerwanie od chwili założenia do dziś); 5 przeoratów (Henryków, Kraków Szklane Domy, Krzeszów, Sulejów. Oliwa) i kilka rezydencji. Obok klasztorów męskich funkcjonowała też linia żeńska. Większość placówek żeńskich, bo aż 14, powstało od około połowy do końca XIII wieku. Poza klasztorami cysterskimi i pocysterskimi istnieją w Polsce również liczne kościoły fundacji cysterskiej. W 1990 roku Rada Europy, mając na uwadze bogactwo dziedzictwa cysterskiego, podjęła decyzję o utworzeniu szlaku turystycznego drogami cystersów w ramach międzynarodowego programu „europejskich dróg kulturowych”. Szlak biegnie od Portugalii przez Francję – kolebkę Zakonu Cysterskiego – Niemcy, aż po Polskę. Na ziemiach polskich szlak ten podzielono na cztery pętle: pętlę małopolską z klasztorami w Koprzywnicy, Mogile, Sulejowie, Szczyrzycu i Wąchocku, pętlę śląską z byłymi opactwami w Henrykowie, Kamieńcu Ząbkowickim, Krzeszowie, Lubiążu, Rudach oraz żeńska Trzebnica, pętlę pomorsko-kujawską z klasztorami w Bierzwniku, Bukowie Morskim, Byszewie-Koronowie, Kołbaczu, Mironicach, Oliwie, Pelplinie oraz 12 klasztorów żeńskich obediencji biskupiej, pętlę wielkopolską z klasztorami pocysterskimi w Lądzie, Łeknie-Wągrowcu, Obrze, Paradyżu, Wieleniu-Przemęcie, Zemsku-Bledzewie oraz klasztory żeńskie w Ołoboku i Owińskach.
Bernhard Lazar
Bernhard Lazar